Wég managementmodellen, wélkom dierenfabels

7-5-2014 11:50

Door Rini Biemans

'Slim faunabeheer' zou kerntaak overheid moeten zijn, aldus dokter Biemans

 

Managementjargon is niet zelden het verhullende bloemetjesgordijn waarachter de (dierlijke) karakters van leiders en de werkelijke machtsstructuren in bedrijven en organisaties schuilgaan. Rini Biemans gelooft meer in de traditie van de dierenfabels als middel om de bestuurlijke realiteit te doorgronden dan in de taalpuree en de bijbehorende organogrammen waar we dagelijks mee dood worden gegooid. Een slimme overheid is zijns inziens dan ook bezig met 'slim faunabeheer’.  

 

In een tijd dat de bestuurlijke realiteit meer hybride is dan ooit en je een meerweekse cursus 'Europese politiek' zou moeten volgen om enigszins op de hoogte te raken van wat er speelt bij de komende EU-verkiezingen, is er, dunkt me, dringend behoefte aan een overzichtelijker vorm van politieke duiding. De dierenfabel is daarbij een uiterst geschikt instrument.

 

Dierenverhalen staan in een lange traditie: een van de oudste verhalen in de Nederlandse taal is ‘De Vos Reynaerde’. Daarbij: pratende dieren bevolken sinds jaar en dag kinderverhalen en tekenfilms: Winnie de Pooh, Mickey Mouse en, niet te vergeten, My Little Pony…

 

De belangrijkste reden dat dieren zo dikwijls in verhalen voorkomen, is (volgens Wikipedia) wat we noemen: antropomorfisme. Deze ‘omgekeerde wereld’, waarin dieren op menselijke wijze spreken en handelen is bijzonder geschikt om mensen op indirecte wijze iets duidelijk te maken. Een dierenverhaal toont een wereld in spiegelbeeld. Dieren treden handelend, denkend en sprekend op, alsof het mensen zijn. Mensen worden in deze verhalen doorgaans als domme, instinctieve en redeloze wezens afgeschilderd. Door het publiek deze allegorische spiegel voor te houden, wordt het volk op een onderhoudende manier geconfronteerd met het eigen naïeve en instinctieve gedrag.

 

Als bijkomend voordeel kan de auteur, dankzij die ‘omgekeerde wereld’, een komisch (satirisch) effect bereiken. Via de inzet van dieren is het mogelijk om, indirect en zonder mensen bij naam te noemen, op ludieke wijze commentaar of kritiek te geven op de manier waarop het er in de mensenwereld aan toegaat. De auteur kan ook kritiek uiten op machtige personen zonder te hoeven vrezen voor represailles, omdat deze kritiek immers indirect geschiedt, discreet, en de personen – nogmaals – niet  bij naam genoemd worden.

 

Wat nu volgt is een moderne fabel (vooralsnog zonder moraal) om een aantal sociologische principes op simpele wijze te kunnen uitleggen en toepassen in de praktijk van alledag. De belangrijkste karakters in onze fabel zijn een vos, een wolf, een kanarie en een mol. Daarnaast zijn er nog twee dieren (konijn en hert) die niet op mensen zijn gemodelleerd maar eerder prooidieren, ‘vangsten’, zijn.

 

De vos als ‘bevlogen’ projectleider

Uit managementonderzoek blijkt keer op keer dat succes van een project terug te voeren is op de kwaliteit van de projectleider, deze dient zich goed informeel en formeel te kunnen bewegen en dient te vertrouwen op de capaciteiten van de projectmedewerkers.

 

In ieder succesvol project/onderneming zit meestal een vos, inderdaad, de zo belangrijke (in)formele leider. Een vos is iemand die het project als zijn of haar ‘ding’ ziet en dus ook de verantwoordelijkheid ervoor neemt. De trékker, zogezegd. Het project is sterk verbonden met de identiteit van een vos en een vos doet er alles aan om het te laten slagen, het project is zogezegd het doel in zijn/haar leven. Ieder succesvol project heeft dus een vos, dat wil zeggen: een trekker/leider. Dit kan natuurlijk ook de formele leider zijn, maar dat is niet altijd zo. Deze kan namelijk ook een wolf zijn…

 

De wolf is uit op macht

Wat is een wolf ? Een wolf is iemand die uit is op macht en dus bezig is zijn machtpositie te verbeteren. Het project is dan altijd een middel om dit te doen en niet het doel op zich, zoals bij ‘collega’ de vos. Het ligt voor de hand dat vossen en wolven soms goed samenwerken, maar soms ook lijnrecht tegenover elkaar staan. Als de vos de gelegenheid krijgt een succesvol project te realiseren en een wolf kan hierdoor zijn machtpositie verbeteren… Natuurlijk, bingo! De rest laat ik hier even aan de fantasie van de lezer over, maar levert natuurlijk de beste verhalen op.

 

Een vos is een solitair dier en leeft in paren, heeft dus een eigen territorium, een leefgebied, dat met hand en tand wordt verdedigd. Dat is in onze allegorie het project of een onderneming. Een wolf leeft in roedels en probeert hier de baas te worden: een wolf let dus erg op andere wolven, andere mensen met machtposities. De wolf gaat graag met die mede machtigen om, teneinde de eigen positie te verbeteren. Een wolf leeft dus altijd in grotere organisaties. Goede projecten kunnen helpen, maar het is veel belangrijker, dat de andere ‘wolven’ je de positie gunnen. Wolvengevechten gaan om macht, om wie de sterkste is. Vossen vechten voor het behoud van hun territorium (hun project/onderneming). Beiden hebben medestanders, die hen helpen in de strijd, laten we die voor het gemak ‘gewone mensen’ noemen.

 

Bij kleinere projecten en ondernemingen vind je vaak vossen, die natuurlijk een zo groot mogelijk territorium willen maken. Echter als organisaties te groot worden, is het voor een vos niet meer te doen en daar komen de wolven binnen en nemen het over. Het kan ook zijn dat een aanvankelijke vos voor de wolvenrol kiest, echter meestal gaat dat niet goed; men heeft weinig ervaring met die rol (een wolvenrol is wezenlijk anders en vraagt een andere motivatie, andere skills). Vossen gedijen het best als uitvoerders, vernieuwers. Ze zijn in een samenleving bijzonder noodzakelijk. Echter, ze vereisen een bepaalde omgang, anders worden ze gemeen.

 

De kanarie en de mol

Pas als ‘gewone mensen’ mee gaan doen met het spel van de vos of de wolf, gaan ze onderdeel uitmaken van het sprookje. Hierbij zijn twee rollen mogelijk, die van de kanarie of de mol. Wolven en vossen werken met allebei: ze worden ingezet als informant. De kanarie doet dit in alle openheid, maar kiest de eigen woorden zorgvuldig, zij is zogezegd een ‘mediator’, ook wel ‘broker’ genoemd in de sociologie. De mol opereert daarentegen stiekem; hij is een potentiële spion of saboteur. De kanarie heeft als doel vossen onderling en vossen en wolven te laten samenwerken. Een mol heeft tot doel de tegenpartij te benadelen. Het doel van de kanarie is feitelijk het algemeen belang te dienen en die van de mol het belang van één enkele partij.

 

Persoonlijk geef ik als ‘vos’ de voorkeur aan kanaries (transparant en tweezijdig) boven mollen. Als je met wolven werkt kun je ze toch niet echt benadelen zonder je project (territorium) ernstig in gevaar te brengen, ze zijn immers veel sterker (en met meer). Kanaries dus, open en bloot… Een kanarie dient altijd op de eigen woorden te letten en betrouwbaar te zijn, want de vos en de wolf zijn gevaarlijke dieren. Hap-hap en wég is de kanarie (bij wijze van spreken).

 

Dan hebben we, tenslotte, nog prooidieren: konijntjes (kleine kansen) en herten (grote kansen). Voor vossen is dit noodzakelijke prooi teneinde hun territorium te kunnen onderhouden en uitbreiden. Wolven laten het meeste lopen of geven het aan anderen, ze zorgen er evenwel voor dat ze over zoveel mogelijk ‘konijnen en herten’ beschikken, zodat er voldoende te ‘ruilen’ valt om in de roedel een sterkere positie te krijgen (voor wat hoort wat).

 

Slimme overheid, 'slim faunabeheer’

Dit is een korte schets van het organisatorische sprookjesbos waarin wij leven. Voor alle duidelijkheid: wat ik schets is een sociologische realiteit, een vos of een wolf zijn niet automatisch goed of slecht, ze zijn veeleer goed én slecht. Het zijn ‘voorgeprogrammeerde’ rollen, die wij automatisch (instinctmatig) aannemen. De vos als de gedreven ondernemer, die hopelijk iets nuttigs toevoegt en de wolf als de integere machtsfiguur, ten dienste van het volk.

 

Deze twee type leiders horen bij onze soort. Goed ondernemersklimaat en samenlevingsopbouw is dus vooral een goed en menselijk uitgevoerd ‘faunabeheer’ door de overheid, waarbij de wolven en vossen vredig samenleven ten behoeve van het ‘algemeen belang’.

 

Daar heb je dus vooral veel kanaries voor nodig en een enkele mol (soms), maar  bovenal, kennis van onze ‘menselijke natuur’!!!

 

Afbeelding / www.hypnose-praktijk-limburg.nl

Rubriek Dokter Biemans

Rini Biemans

Rini Biemans (1960) werkte als arts, werd vervolgens kunstenaar, eerst schilder en later zo’n beetje alles wat hij nog niet kon en wilde leren. Omdat hij zich meer en meer gi...

Bekijk profiel