Geldzakondernemers? Nee, 'wonder'-nemers!

21-9-2018 13:05

Door Gastauteur

in Houtrustkerk door Manuel Kneepkens uitgesproken speech over ceatieve armoede in Den Haag en Rotterdam

Ik ben een dichter, ooit getroffen door de uitspraak van Lucebert ‘De lyriek is de moeder van de politiek’.

En die regel heb ik aldus verstaan. Als ik als dichter in de politiek ga… (en dat héb ik gedaan, twaalf jaar was ik fractievoorzitter van de Stadspartij Rotterdam; mijn bijdrage aan het stedennummer van Extaze gaat dan ook over Rotterdam)… dan dien ik mij uiteraard af te vragen: een dichter in de politiek…  heeft dat meerwaarde en zo ja, welke?

Een bekende, hoogst hulpeloze uitspraak van Jacq. Bloem, u weet wel, die dichter van de eeuwige herfst, luidde: “is dit genoeg een stuk of wat gedichten?”  Het gros van de Nederlandse dichters zegt daar tegenwoordig zwijgend ja op. Mijn antwoord  is: “Nee, dat is niet genoeg. Zeker niet in onze tijd, die immers een politieke tijd is. Een tijd, die in veel opzichten op de jaren dertig lijkt, zeker wat zijn groeiende minachtig van de democratie betreft, zijn rechtspopulisme.” Toen in de jaren dertig  stelde Thomas Mann, zijn broer Heinrich was hem daarin voor gegaan ‘In een tijd als de onze is het standpunt l’ art pour l’ art onhoudbaar. Ik kan mij niet langer afzijdig houden.’

Een dichter heeft dus méér te doen dan enkel gedichten schrijven. Hij heeft ook zorg te dragen dat wij leven in een samenleving, die ontvankelijk is voor poëzie. Het is zijn lot de huidige, onpoëtische samenleving te poëtiseren. Daarbij  neem ik het begrip ‘dichterschap’ ruim. Beeldende kunst beschouw ik als poëzie voortgezet met andere middelen. En wat de verhouding poëzie/muziek betreft, definieer ik dichtkunst als taalmuziek met betekenis. Oote Oote Oote  Boe schreef ooit de dichter Jan Hanlo. Het kan dus zelfs zonder.  

Eigenlijk zou moet ik zeggen: de samenleving moet gecreativiseerd.. Maar het woord creativisering, dat bekt niet. Dus gebruik ik het woord poëtiseren. Staat dus voor hetzelfde.

En wat houdt dat poëtiseren dan in?

Om te beginnen, de dichter kan en moet de politiek weer lyrisch maken. De lyriek is de moeder van de politiek. Dat moet zijn specifieke bijdrage zijn. Hij moet ‘creativiteit’ weer als kernbegrip terugbrengen in de politiek. Het is niet to be or not be, zoals Shakespaere zegt, Het is to be CREATIVE or not to be.

Om beter te doen begrijpen wat creativiteit inhoudt, wil ik met u een uitstapje naar het rijk van de mieren maken. Daarin ben ik niet de eerste. Denk aan de wijze koning Salomon. En trouwens, hier in Den Haag, aan uw eigen Hans Lodeizen, die gefascineerd was door mierenkolonies. Er bestaat inmiddels een hele nijvere tak van wetenschap rond het mierennest: de myrmecologie (myrmex is het Grieks woord voor mier) en die wetenschap heeft ons veel interessants te melden.

De mieren

Een mier is in wezen een eenvoudig systeem. Hij vindt voedsel en geeft dan een geurspoor af. Daarop komen de andere mieren af en halen het voedsel binnen. Maar hoe vindt een mier nou voedsel, daar hij enkel kan reageren op het geurspoor van een andere mier? Welnu, in de mierenhoop heerst nu en dan een functionele verkoudheid. Een verkouden mier gaat naar buiten, ruikt niks, dwaalt wat rond en…vindt voedsel. En geeft het geurspoor af. Zou men de verkoudheid in de mierennest genezen, dan betekent dat einde mierennest!

Nu moet men voorzichtig zijn met conclusies over de mierenwereld over te brengen naar de mensenwereld, maar ik denk dat ik wel weet, wie bij ons de verkouden mier is, dat is de creatieve mens, dat is de positieve afwijkeling.  Hij/zij,die geestelijk voedsel voor ons binnen haalt De creatieve mens is dus van levensbelang voor de mensengemeenschap. Zeker, nu die gemeenschap zich immers almaar totalitairder- zeg maar mierenennestachtiger -ontwikkelt. Robotisering en automatisering zullen dat alleen maar erger maken, als daar niet goed mee wordt omgegaan. Laat ik een woord gebruiken, dat kerkelijk klinkt, we zijn hier tenslotte in een kerk...

                        In den beginne was het Woord

                        en op het einde is er  het algoritme

                        Amen

Niks Amen! Laar ons verkouden mieren zijn!

De vrijplaatsen

Het is dus belangrijk, dat wij blijven zorgen dat er creatieve mensen onder ons zijn én blijven. En dat er dus vrijplaatsen voor creatieven zijn in elke stad, plaatsen van pure creativiteit, waar die ceatieve mensen zich thuis voelen en aan de slag kunnen. Dergelijke broedplaatsen zijn er zowel in Rotterdam als in Den Haag helaas onvoldoende. Op de enige broedplaats bij ons op Rotterdam-Zuid staat dan ook niet voor niets een cynische parafrase op Luceberts Alles van waarde is weerloos te lezen, namelijk: alles is weer waardeloos... Broedplaatsen zijn plaatsen waar de creativiteit exemplarisch is. Dat is in de eerste plaats dus kunstzinnige creativiteit, want dat is creativiteit in zijn puurste vorm.

Maar kunstzinnige creativiteit is niet alleen van intrinsieke waarde. Het blijkt van groot belang voor de wetenschap, en in het kielzog daarvan voor technologie.

Laat ik het verband, kort door de bocht, zo samenvatten . Het was de begaafde violist Einstein die de voor de 20e eeuw de baanbrekende formule E= Mc² uitvond. Einsteins verlangen was om een formule zo elegant mogelijk te doen zijn. .  Dit is een (klein) voorbeeld van het feit dat linkerhelft van ons brein (de rationaliteit, de wetenschap ) blijkbaar niet zonder de rechterhelft kan (de intuitie, de creativiteit, de kunsten), want elegantie dat is… een kunstzinnige term.

En in het kielzog van kunst, wetenschap en technologie bevinden zich de creatieve ondernemers - wondernemers noem ik zulke mensen, dit in tegenstelling tot de geldzakondernemers. Daar moeten we vanaf. En dan hebben we ook nog dringend te zorgen voor de broodnodige terugkeer van sociale en politieke creativiteit

Steden als Rotterdam en Den Haag hebben zowel een hardnekkig armoede- als een hardnekkig werkeloosheidsprobleem. Of de economie nu aantrekt of niet, er is een blijvende socialer achterhoede ontstaan. Het is ongelofelijk hoe weinig creativiteit  op dat probleem wordt los gelaten. En het zelfde geldt voor onze politieke problemen. De uitspraak: “Politici zijn er niet om problemen te maken, maar om  politieke problemen op te lossen’’ zou een open deur moeten zijn. In de praktijk blijkt die deur maar al te vaak gesloten. Deels is dat omdat er angst voor creatieve vrijheid is. (Zie Fromm: ‘Fear of freedom’.) Maar vooral omdat de mensen de creativiteit is afgenomen, met name hun zelfbeeld als creatieve mens. Het is hen ontfutseld. Ze hebben zich het laten ontfutselen. Zo kan het ook gezegd

Mens zijn betekent creatief zijn. Die notie moet terug in het leven van alledag, maar zeker in de politiek.

De metaforen

Dan is er de zaak van de metaforen.

Hier is de dichter wederom belangrijk. Want zowel de dichtkunst als de politiek werken met metaforen. Politieke strijd is niet in het minst een strijd om het gebruik van de juiste metaforen. En de dichter is immers de metaforengebruiker bij uitstek. Metaforen kunnen ons inzicht geven,  bijvoorbeeld de metafoor ‘het hart is een pomp’ ( ‘zie naar het hart als naar een waterpomp’) die bedacht is door de medicus Harvey. Die metafoor heeft de cardiologie aantoonbaar vooruit gebracht. 

Maar metaforen kunnen ook inzicht belemmeren. In bestuurlijk Rotterdam is de heersende metafoor ‘Manhattan aan de Maas’. Daarmee meet het stadbestuur zich een veel te grote broek aan. Zou er ook maar één iemand in New York te vinden zijn, die  zijn stad Rotterdam aan de Hudson noemt?. New York is een miljoenenstad , en Rotterdam heeft 640.000 inwoners. Hier verkijkt een dwerg zich op een reus. Manhattan aan de Maas is een aantoonbaar schadelijke metafoor. Zij ligt ten grondslag aan de megalomane plannen voor een nieuw voetbalstadion, ter vervanging van de fameuze Kuip, dat momenteel door de gemeenteraad gejast wordt. Begroting vooralsnog op 410 miljoen euro. En dat doet doodleuk de gemeente die aantoonbaar heeft aangetoond niet begroten te kunnen. Zie de metrolijn naar Hoek van Holland.

Maar ja, in Rotterdam zijn de projectontwikkelaars machtig. En achter de schermen blijkt inzake Feijenoord al weer veel geregeld te zijn. En daar komt die dan! De foute metafoor aller foute metaforen. Dan zeggen ze tegen je, als je kritiek hebt op de gang van zaken: ‘Dat is een gepasseerd station’. Mijn antwoord is dan altijd: ‘Wát gepasseerd station?’ Ja, als je denkt dat je in een trein zit, ja, dan zitten we nu met een gepasseerd station. Maar als je als vervoermiddel een fiets hanteert, dan kunnen we dit station nog wel dertig keer passeren. ‘Het gepasseerde station’ is een gruwelijke metafoor. En een dooddoener bovendien.

De projektontwikkelaars

De projectontwikkelaars zijn dus zeer machtig, maar… eenmaal heb ik toch van ze weten te winnen. Dat was toen er in het Park aan de Maas, het park onder de Euromast, een pretpark moest komen en een woontoren even hoog als de Euromast. Eigenlijk bleef er van dat hele park niets over..  Dus toen gold : ‘Verzin een list, Tom Poes!  Ik heb toen een lid van de Stadspartij dat in de buurt van dat park woont, de status van Rijksmonument laten aanvragen voor dat park. Het park is namelijk een van de weinige door de 19e eeuwde fameuze tuinarchitect  Zochers aangelegde parken, dat nog in vrij authentieke vorm over is. En prompt werd die status verleend.

Toen het in de gemeenteraad aan de orde kwam, zei ik: ‘Burgemeester ik verzoek u ‘Het Park’ van de agenda te halen, het is een Rijksmonument. Daar gaan wij niet over!’. Een pandemonium brak los. Het was in die dagen dat de metafoor  ‘de parken zijn de groene longen van de stad’ nauwelijks zeggingskracht had in bestuurlijk Rotterdam. De raad nam prompt een motie aan, dat B&W er in Den Haag - het landelijke Den Haag - aan moest dringen die status van Rijksmonument weer in te trekken. Dat is natuurlijk niet gebeurd. Om zo’n verzoek vanuit een gemeente wordt in (landelijk) Den Haag smadelijk gelachen. Ditmaal terecht.

De Scheveningse weg

En nu kom ik op de Scheveningse weg. Daarvan wordt het nationale belang van ingezien, want een van de mooiste groene stadsplekken van Nederland. De weg heeft niet voor niets de status van rijksbeschermde omgeving.

a)  Rijksbeschermd!  De gemeenteraad van Den Haag ging daar dus niet over. Het raadsbesluit daarover is vernietigbaar. Daar valt voor het verzet nog veel juridische eer te behalen

b )  Een waarlijk creatief verzet moet het van de gemeente kunnen winnen! Want de gemeente Den Haag is niet creatief. Zij zou het kunnen zijn. De metafoor Hofstad geeft daar toe alle kansen. Die term houdt immers hoffelijkheid in. Ofwel beschaafde omgang met mens en milieu. En tevens verwijst zij naar de Hof van Eden, het aards paradijs, zeg maar, de volmaakte groenvoorziening. Maar nee, Den Haag gebruikt zijn eigen groene metafoor niet. Laten wij het wel doen. Het is de hoogste tijd.

Laat het hout met rust! Want de Scheveningseweg is bij uitstek de Laan van de Verkouden Mieren!

Ik heb gezegd!

Afbeelding / www.wondernemers-platform.nl

Rubriek Gastbijdrage

Gastauteur

We vragen met enige regelmaat aan bekende of minder bekende Rotterdammers om een bijdrage te leveren aan Stadslog. Of dergelijke Rotterdammers komen zèlf met relevante stukk...

Bekijk profiel