Rotterdam macaber décor van gevoelloze gijzelingen

13-3-2015 10:46

Door Hans van Willigenburg

'Mensen gijzelen vanwege zwartrijden, is absurd,' zegt SP-er Leo de Kleijn 

 

Dat de overheid te gretig is bij het gijzelen van wanbetalers bleek onlangs weer in Rotterdam-Zuid waar de hoogzwangere Aslihan (27) gegijzeld dreigde te worden door drie politieagenten. Is er schrijnender bewijs dat armoede niet op de radar van de overheid staat? En wordt weg geredeneerd achter formele procedures? De Ombudsman is – gelukkig – gealarmeerd door toenemende klachten over mensonterende gijzelingen en zal op korte termijn rapporteren.

 

Enkele weken terug ging de deurbel bij de familie Thomasa in Rotterdam Charlois. De vrouw des huizes, Aslihan, zeven maanden zwanger, deed open. Voor haar stonden drie politieagenten. Ze dreigden het echtpaar Thomasa onmiddellijk in gijzeling te nemen. Het vergrijp dat volgens de agenten reden genoeg was hen mee te nemen, was een overtreding uit 2012, toen ze beiden in de metro waren betrapt zonder vervoersbewijs. Inmiddels, na diverse verhogingen, was hun boete opgelopen tot boven de zeshonderd euro. Aslihan (27 jaar): ‘Eén van de agenten wilde ons meteen in de boeien slaan, meenemen en vasthouden. Tot het bedrag  was voldaan. Maar de anderen vonden dat toch geen goed idee. Die adviseerden ons hulp te zoeken.’

 

'Behandeld als een crimineel'

Het dreigement van gijzeling leek voorbij, maar niet voor lang. De volgende dag vond het echtpaar een ambtelijke brief in hun postvak. Als ze niet voor drie februari negen uur ’s avonds het openstaande bedrag  zouden betalen, werden ze alsnog gegijzeld. Volgens de brief zou er  vanaf dat moment op ‘ongunstige tijden’ kunnen worden aangebeld. Als extra dreigement stond vermeld dat ze na het verstrijken van de deadline gevolgd zouden worden door de politie. Aslihan: ‘Wat ik het ergste vind, is dat je van het ene op het andere moment behandeld wordt als een crimineel. Alsof je een gevaar bent voor de samenleving. En het normaal is dat je door een verkeersboete in de cel belandt. Zwanger of niet zwanger. Ziek, zwak of misselijk. Of arm. Doet er niet toe.’ Uit angst vluchtten Aslihan en haar man naar een ander adres.

 

Niet uitzonderlijk

Het geval van de familie Thomasa is niet uitzonderlijk. De machinerie van het CJIB (Centraal Justitieel Incasso Bureau) spuwde in 2013 circa 37.000 verzoeken tot gijzeling richting de kantonrechters vanwege niet voldane verkeersboetes. Nog los van de vraag of er niet betaald wordt uit onwil of onmacht, is de werkelijke tekortkoming dat het overheidapparaat tot achterin de procedure geen mensen ziet, maar nummers.  Een verschijnsel dat voormalig Ombudsman Alex Brenninkmeijer al in 2013 typeerde als dat ambtenaren ‘steeds meer in de rol van robot worden geduwd’ en ‘hun denk- en handelingsvrijheid onder druk staat’.  

 

'Gijzelen vanwege zwartrijden, is absurd' 

‘Mensen gijzelen vanwege zwartrijden, is absurd ’ zegt de Rotterdamse SP-fractieleider Leo de Kleijn. ‘Als een boete na twee jaar niet betaald is, weet je dat daar een verhaal achter zit. Zeker als de mensen in kwestie in Rotterdam-Zuid wonen.’ De Kleijn ziet in dit soort gevallen het liefst een protocol in werking treden, waarbij lokale hulpverlening wordt ingeschakeld. Dan voorkom je  mensonterende scènes aan de voordeur. En dan was onder meer duidelijk geworden dat er sprake was van administratieve kortsluiting: de acceptgiro’s voor de familie Thomasa waren namelijk op een ander postadres beland. Derhalve was het echtpaar zich van hun schuld geheel niet bewust. 

 

Bloeddruk van honderdtachtig

Dat de dadendrang van het CJIB weinig meer te maken heeft met, bijvoorbeeld, artikel 24 van het verdrag inzake de rechten van het kind (‘extra aandacht is er voor zorg voor moeders voor en na de bevalling’) moge duidelijk zijn. Aslihan: ‘Sinds gijzeling boven ons hoofd hangt, slapen we heel slecht. Toen ik voor controle bij het consultatiebureau kwam, bleek ik een bloeddruk te hebben van honderd tachtig. Zo’n bloeddruk is gevaarlijk voor mijn kind. En kan complicaties opleveren bij de bevalling.’

 

Nationale Ombudsman gaat aan de slag

Het stijgend aantal gijzelingsverzoeken ligt intussen onder de loep bij de Nationale Ombudsman, die begin 2015 een onderzoek is gestart. De Ombudsman spreekt van ‘ontwrichting van het bestaan’ en de hoge ‘maatschappelijke kosten’  die het gijzelingsmiddel met zich mee brengt. ‘Het geval in Rotterdam is geen incident,’ bevestigt woordvoerder Edward Ernst van de Nationale Ombudsman. ‘Nu we met het onderzoek bezig zijn, bereiken ons soortgelijke signalen uit andere delen van het land.’

 

Ambtenaren gedragen zich als robots

Ondertussen wil loco-burgemeester Eerdmans zich niet branden aan het geval-Aslihan. Via de woordvoerder laat hij weten dat ‘de gemeente Rotterdam geen partij is in deze zaak’. Hetzelfde geldt voor de RET: ‘Wij kunnen niet inhoudelijk reageren op dit voorval.’ Ook de reacties van het CJIB en het arrondissementspakket Rotterdam doen denken aan de door Brenninkmeijer gevreesde ‘robots’. Ze verwijzen consequent naar bestaande procedures en tonen zich onwillig op individuele gevallen in te gaan.   

 

Fairplay en proportionaliteit

‘Voor een gijzeling moet aantoonbaar sprake zijn van onwil, niet van onmacht,’ heeft Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, eerder gezegd. In theorie biedt deze uitspraak een opening voor het ambtelijk apparaat om de botte bijl terzijde te leggen. En eindelijk te gaan inzoomen op individuele gevallen, zodat wetbeginselen als fairplay, subsidiariteit en proportionaliteit niet langer dode begrippen zijn.

 

Blijvende onzekerheid

Intussen leven Aslihan en haar man nog in onzekerheid: ‘Ook al hebben we de schuld nu via een lening voldaan. Er staat nog steeds een bedrag open bij het CJIB, waarvan we oprecht niet weten waar dát nu weer vandaan komt. Gijzeling hangt dus nog steeds boven ons hoofd.’        

 

Hebben Aslihan en haar man niet heel erge spijt van het zwartrijden in de metro? ‘Ja, natuurlijk. En het stomme is: dat ritje stelde weinig voor. We gingen naar de volgende halte.’  

 

Dit artikel verscheen - ingekort - op 6 maart in de Rotterdambijlage van NRC Handelsblad.

 

Afbeelding / www.mnn.com

Rubriek Het feest van de praktijk

Hans van Willigenburg

Hans van Willigenburg is een veelvraat. In 1989 debuteerde hij, na een studie literatuurwetenschap, als columnist bij De Volkskrant tussen 'kanonnen' als Remco Campert en Jan Blokk...

Bekijk profiel