Ex-topambtenaar waarschuwt Rotterdamse politici: 'Beslis niet!'

20-12-2012 02:48

Door Hans van Willigenburg

Stadslog heeft de hand kunnen leggen op een open brief die ex-topambtenaar Jan Moelker (BZK) aan alle leden van de Rotterdamse gemeenteraad heeft toegezonden. Hierin wordt, ons inziens, haarfijn beschreven waarom het besluitvormingsproces rond het nieuwe bestuursmodel voor de deelgemeenten zodanig tekort is geschoten, dat beslissingen daarover, zoals die vandaag op de agenda staan, onwenselijk zijn. Ons advies? Lees mee met het kraakheldere relaas van Jan Moelker...

 

Geacht raadslid,

 

Bij het proces over een nieuw bestuurlijk model in Rotterdam staat de geloofwaardigheid van de politiek op het spel. Een belangrijke reden om de tijd te nemen dit schrijven te lezen. Wat u op 20 december 2012 in de gemeenteraad gaat besluiten, wordt de toets.

 

In dit schrijven ontvangt u ervaringen van een inwoner, van iemand die u vertegenwoordigt en die met een dringend pleidooi komt om niet te beslissen over de omstreden modellen, maar om te zorgen voor een wezenlijke vernieuwing van het democratisch bestel.

 

Na vele jaren van deelgemeentelijk gedoe hebben de bestuurders ingezien dat het anders moet. Geweldig! De gemeente doet dat door de inwoners bij het vernieuwingsproces te betrekken; een vorm van participatieve besluitvorming. Dat is een goede keuze omdat de politieke partijen in het deelgemeentelijk bestel zelf partij zijn.  Dat vraagt ook om zorgvuldigheid in het proces van politieke besluitvorming.

 

Hoe is het proces tot nu toe gegaan? Brengt het proces de te verwachte vernieuwing? Zijn er  zichtbare waarborgen voor een goed proces van besluitvorming?  

 

Daarover heb ik wat ervaringen op een rij gezet en ik eindig met een oproep aan de gemeenteraadsleden om op donderdag 20 december a.s. zich goed te bezinnen, want de geloofwaardigheid staat op het spel.  

 

Ervaring 1
Een late uitnodiging voor een Stadsdebat (vier dagen tevoren) en de melding dat maar een gemaximeerd aantal plaatsen beschikbaar was, kwam niet echt uitnodigend over.

 

Het debat was een afknapper.

 

Ten eerste benadrukte een groep personen vanuit de deelgemeenten  het nut met de opmerking dat er wel verbeteringen nodig zijn, maar opheffen gaat te ver. Wetend hoe invloed van belanghebbenden een rol kan spelen in een debat, zou je verwachten dat aan de deelnemers een vraag zou worden gesteld over de relatie naar de deelgemeente, maar nee dat gebeurde niet.

 

Ten tweede was de opzet van het debat niet ingericht op een discussie met inwoners over  gebiedsgericht werken en de inrichting van burgerparticipatie.

Enige dagen later sprak een inwoner mij aan over het stadsdebat. Halverwege de avond was hij weggegaan vanwege de gang van zaken en zei me nog dat we weinig fantasie behoeven te hebben om te weten wie straks de plaatsen in het gebiedsbestuur gaan bezetten.

 

Ervaring 2
Het Slotdebat was geen debat, maar drie presentaties van de heren Wallage, Krouwel en Loorbach. Gelukkig waren die presentaties een verademing, verfrissend en inspirerend, met een duidelijke boodschap aan de politiek: richt je op de vernieuwing van de democratie en niet op bestuursmodellen en macht.  Die gepassioneerde verhalen en visie verwacht je ook van politici, maar die heb ik in dit proces tot nu toe gemist.

 

Het Slotdebat had eigenlijk een Startdebat moeten zijn. Prikkelende opvattingen waar je inspiratie van krijgt om als inwoners en politici met elkaar in gesprek te gaan over de nieuwe manier van besturen. Ongeveer een derde van de raadsleden was aanwezig, maar ik zou de andere raadsleden willen aanbevelen om de teksten en opnames van de presentaties goed tot zich te nemen en mede aan de hand daarvan de discussies te voeren. De presentaties waren een perfecte verwoording wat je als inwoner ervaart en hoe je naar het onderwerp kijkt. Het applaus was er dan ook naar.

 

De dag na het Slotdebat (13 december) was de commissievergadering. De stukken waren een week daarvoor al verzonden. Het concept Raadsvoorstel was al gemaakt.De resultaten van het Slotdebat waren daarin dus niet verwerkt en kennelijk niet van belang. Verder bleek dat de PvdA, VVD en CDA het resultaat van de internetstemming die tot 1 december liep, niet hebben afgewacht! Ook hebben ze niet gewacht op de verwerking van de opbrengsten en conclusies van de consultatie en de aanpassing daarvan in de modellen,  opgenomen in het uitgebreide schrijven bij het concept raadsvoorstel van 7 december 2012.Deze partijen hadden namelijk vóór 1 december hun standpunt voor een gebiedsbestuur al bij de projectorganisatie en /of de media kenbaar gemaakt. De verzamelde informatie uit de burgerconsultatie was kennelijk niet van belang voor de meningsvorming van deze politieke partijen!   

 

Ervaring 3
Doordat de PvdA, VVD en CDA in de commissievergadering aangaven dat zij kiezen voor een Gebiedsbestuur, lijkt een echte nieuwe manier van besturen een illusie te worden, ook al zijn andere partijen voor wijkparticipatie of een mix.

De gang van zaken leidt tot steeds meer vragen.

 

Waarom hebben de Rotterdamse politici het onderwerp van bestuurlijke vernieuwing naar zichzelf toegetrokken door een stuurgroep van leden uit de gemeenteraad te vormen? Willen de politici daarmee de zaak en de regie in eigen hand houden? Vanuit welk belang is dat dan? Om het resultaat in een bepaalde richting te sturen? Daar begint het steeds meer op te lijken. Die gedachte wordt versterkt omdat de politici met twee modellen zijn gekomen. Als ze echt vernieuwend hadden willen zijn, dan kom je niet met een bestuursmodel (een soort nieuw deelgemeentelijk bestuur) als scenario. Dat is niet logisch gezien het vele gedoe in het deelgemeentelijk bestel en de afschaffing bij wet.

 

De twee modellen roepen een merkwaardige tegenstelling op. De worsteling daarover is merkbaar in de reacties van de Rotterdammers. 


95% heeft niet gereageerd

Wat voor de besluitvorming nog belangrijker is, zelfs essentieel, dat slechts 5% (!) van de aangeschreven stemgerechtigden heeft gestemd. Voor 95 % van de inwoners is dit geen onderwerp om te reageren.  

 

Het lijkt toch logisch dat hierover eerst meer duidelijkheid komt wat daarvan de oorzaak is. Een structuur invoeren waar zo’n groot aantal van de inwoners mogelijk geen behoefte aan heeft, is geen basis voor besluitvorming. En omdat bij dat geringe percentage de mening ook nog eens verdeeld en kritisch is over de modellen, is dat helemaal belangrijk.

 

Waarom is over deze lage respons in de commissie niet eerst grondig gesproken?
Zijn de politici kennelijk zodanig gefocust op de bestuurlijke besluitvorming dat niet eens een time-out wordt genomen, wat afstand wordt genomen en de vraag wordt gesteld waar zijn wij nu mee bezig!

 

Bij het onverstoord doorgaan neemt de indruk toe dat er een structuur wordt neergezet die meer door het belang van de politieke partijen wordt gedreven dan door de Rotterdammers.

 

Waarom ontbreekt de inhoud? 

Waarom ontbreekt de inhoud, de harde praktische werkelijkheid?
Bij burgers gaat het om wezenlijke zaken die hen raakt. Daar lopen ze warm voor. Structuren boeit de burger niet. In de stukken gaat het over abstracte beelden, terwijl de praktijk dikwijls weerbarstig blijkt te zijn. Daarom is het belangrijk dat helder is welke wijkaangelegenheden in aanmerking komen om decentraal besproken te worden en wat anders wordt in vergelijking met de huidige situatie, over de rol van burgerparticipatie en als dat in de praktijk tegenvalt waar dat aanligt, over allerlei voor- en nadelen, over kosten enz. Hoe worden in de nieuwe opzet de tekortkomingen van het huidige stelsel voorkomen?

 

Al die informatie is van belang om te zorgen dat een nieuwe vorm van besturen een succes wordt. Pas als de inhoud voldoende is doorgesproken, kan een  beoordeling worden gemaakt wat voor sturing er nodig is en in welke vorm.

Terwijl die inhoudelijke discussie nog gevoerd  moet worden, is het voor een aantal politieke partijen al zeker dat er een bestuur nodig is en worden de aantallen bestuurders zonder onderbouwing al bepaald  met een groei naar boven.
In het model Gebiedsbestuur wordt  gesproken over 5, 7 (voor middelgrote gebieden) en 9 (voor de grootste), in de commissie staat het getal bij een aantal politici al op van 9 tot 15!  

 

Minder bestuurlijke drukte gaat zo niet lukken

Waarom is er politieke gestoei in de commissie over complementair bestuur? Als het ernst is om te streven naar minder bestuurlijke drukte en minder bestuurslagen, doe dat dan en pas geen listige kunstgrepen toe.

Als argument voor een gebiedsbestuur kwam in de commissievergadering een curieus punt naar voren: de cultuur van ambtenaren moet worden aangepakt. Het decentrale bestuur moet de ambtenaren van de centrale diensten aansturen. Maar dat is toch een heel ander vraagstuk dan de vernieuwing van de democratie.

 

Wat gaat de gemeenteraad op 20 december doen!?

 

Het denkproces over bestuurlijk vernieuwing heeft een vliegende start gemaakt. De Rotterdammers hebben een gevarieerd inzicht gegeven in wat er leeft. Maar het is pas het begin. Het proces van meningsvorming moet nog verder tot bloei komen.

 

Dat proces moet nu niet dichtgetimmerd worden door te beslissen over een model.

Als de gemeenteraad dat voorkomt en zorgt op 20 december dat er volop ruimte is voor verdere ontwikkeling, dan ligt er een mooie toekomst.

 

Eigen politiek belang, geen vernieuwend proces

Mocht de gemeenteraad denken democratisch gelegitimeerd te zijn om te besluiten over een nieuwe soort deelgemeente, weliswaar onder een andere naam, al dan niet aangepast of in een compromis gegoten, dan doet die aanpak meer denken aan ‘framing’ (een overtuigingstechniek om een mening in een bepaalde richting te sturen) en het najagen van een eigen politiek belang dan aan een vernieuwend proces. De burger voelt dat haarscherp aan. Elke schijn moet vermeden worden dat eigen belang, macht en behoud van deelgemeentelijke functies de drijfveer zijn.

  

Daarom deze oproep. Kies geen snelle oplossing!

 

Politiek toon lef, was de oproep in het Slotdebat. Raadsleden, grijp die kans en richt alle inzet op een wezenlijke vernieuwing van het democratisch bestel.
Neem een besluit dat daarvoor de ruimte schept.

 

Veel wijsheid en sterkte in uw besluitvorming.

 

Rotterdam, 18 december 2012.

Met vriendelijke groet,

 

Jan Moelker

 

Dit schrijven is naar alle raadsleden gezonden en kan worden beschouwd als een open brief.

Rubriek Ogen/Oren

Hans van Willigenburg

Hans van Willigenburg is een veelvraat. In 1989 debuteerde hij, na een studie literatuurwetenschap, als columnist bij De Volkskrant tussen 'kanonnen' als Remco Campert en Jan Blokk...

Bekijk profiel