Hardlopen tussen schuld en schaamte

18-9-2012 17:51

Door Said El Haji

In hoeverre culturen eenduidig te onderscheiden zijn, valt te betwisten. Als islamitisch opgevoede Marokkaan zou ik gecategoriseerd kunnen worden als het product van een schaamtecultuur. Ik zal niet ontkennen dat ik gevoelig ben voor eer- en gezichtsverlies. Toen ik nog scholier was, kon ik er dagenlang mee worstelen wanneer een Nederlander ten overstaan van andere Nederlanders iets bots zei over mij, of over iets wat mij persoonlijk aanging. Verraden voelde ik mij. Zelfs mijn beste vrienden kon ik er van het ene op het andere moment om haten, temeer omdat ik niet begreep waarom het mij zo kwetste. Marokkanen zouden zoiets niet gauw doen, omdat zij op dezelfde wijze geprogrammeerd zijn, weet ik nu. Nederlanders zijn wat dat betreft onwetend, gewoonweg omdat ze anders zijn geconditioneerd. Ik wil dus wel aannemen dat ze het product zijn van een schuld- en boetecultuur. Waarmee niet gezegd is dat ze helemaal geen schaamte kennen. Vooral in de politieke arena wordt regelmatig een beroep gedaan op het moreel besef van een opponent door te roepen dat hij of zij zich zou moeten schamen. Nooit hoor je iemand zeggen dat een persoon zich schuldig zou moeten voelen. In hoeverre iemand schuldig is, is een juridische kwestie; het moet bewezen worden. Schuld is vanwege de juridische connotatie veel minder een subjectieve aangelegenheid dan schaamte.

Maar iemand die is opgegroeid in een schaamtecultuur, is ook niet vrij van schuldbesef. Hoe anders te verklaren dat ik mij in toenemende mate schuldig voel over het feit dat ik al twee weken niet heb hardgelopen? Het begon ermee dat ik mij niet fit voelde. Ik besloot een keertje over te slaan, in de verwachting dat ik wel overmorgen zou gaan. Wat niet gebeurde, omdat ik nog steeds niet fit was. Ik stelde het weer uit naar overmorgen. Helaas, toen kwam van rennen niets terecht, omdat ik een vreselijke kater had van de nacht ervoor. Dus stelde ik het uit naar de dag erna. Maar die dag kon ik niet vanwege allerlei afspraken die ik gepland had. Toen ging ik ook nog een lang weekend weg met het gezin, waarbij ik mijn hardloopschoenen vergat mee te nemen. Elk voornemen om te gaan hardlopen, werd als een zweepslag. Het herinnerde mij er steeds aan hoezeer ik in gebreke bleef tegenover mijzelf en mijn hardloopschema. Aldus brokkelde mijn gecultiveerde discipline met de dag af door zich opstapelende schuldgevoelens. Maar er is nog geen haar op mijn hoofd die rept van schaamte. Rennen doe ik immers voor mijzelf en voor niemand anders. Dat is misschien wel het grootste verschil tussen schuld en schaamte. Schaamte mag dan subjectiever zijn dan schuld, het is toch ook veel meer een sociale aangelegenheid.

Ik neem mij voor om morgen de stoute sportschoenen aan te trekken.

Rubriek Ren je Rotjeknor

Said El Haji

Said El Haji (1976, Marokko) is schrijver. Hij studeerde Nederlandse taal- en letterkunde in Leiden en won in 2000 de El Hizjra-aanmoedigingsprijs voor zijn verhaal ‘De klein...

Bekijk profiel